Sınıfın İçinde, Ataerkinin Gölgesinde Sendikalarda Kadın Deneyimi: Meryem Göktepe ile Söyleşi

Emeğin Cinsiyetli YüzüSöyleşi Sinem Yıldız 6 Mayıs 2026

1 Mayıs’ı daha yeni geride bırakmışken, emek mücadelesini konuşmanın en yoğun, en görünür olduğu bir eşikteyiz. Ama bu eşik anlarında bazı şeylerin hâlâ gölgede kaldığı tespitini yapmamız gerekiyor. Kadın emeği, sendika içindeki kadınların deneyimi, örgütlenmenin gündelik hayatta karşılaştığı sınırlar… Bunlar çoğu zaman ya tali bir başlık olarak geçiliyor ya da hiç konuşulmuyor.

Kadın Vardiyası olarak bu dosyada, farklı meslek örgütlerinden, işkollarından ve sendikal deneyimlerden kadınlarla bir araya gelmek istedik. Amacımız tek bir “kadınlık deneyimi” anlatmak değil; tam tersine, sendikaların içinde, kenarında ya da dışında konumlanan farklı kadınların sözünü yan yana getirmek. Çünkü aslında sendikalar hak mücadelesinin olduğu kadar zamanda ataerkil ilişkilerin de yeniden üretilebildiği alan olabiliyor. Ama tam da bu yüzden, dönüştürülme potansiyelini de içinde taşıyorlar.

Görüşmeleri iki eksen üzerinden kurguladık. Her katılımcıya sendika içinde kadın olmanın ürettiği sınırlar, kadın komisyonlarının işlevi ve 1 Mayıs hattında kadın emeğinin yeri üzerine ortak sorular yönelttik. Bunların yanı sıra her katılımcıya kendi işkolu ya da meslek alanının özgül dinamiklerini açığa çıkarmaya yönelik, o alana özgü bir soru da yöneltmek istedik. Bu söyleşiyle sendika içinde kadın olmanın ne anlama geldiğini, kadın komisyonlarının neleri mümkün kıldığını, bakım emeği ile örgütlenme arasındaki gerilimi ve 1 Mayıs’ın ardından kadın emeğini nasıl yeniden düşünmemiz gerektiğini konuştuk.

Bir dizi halinde yayınlanacak söyleşimizin ilk konuğu Tüm Bel-Sen İstanbul 1 No’lu Şube Başkanı Meryem Göktepe olacak. 

1. Sendikalar çoğu zaman eşitlik mücadelesinin örgütleri olarak görülse de pratikte erkek egemen ilişkilerin yeniden üretildiği alanlar olabiliyor. Sizin deneyiminizde sendika içinde “kadın olmak” ne tür görünür ya da görünmez sınırlar üretiyor? Bu sınırlar daha çok gündelik ilişkilerde mi, yoksa karar alma mekanizmalarında mı yoğunlaşıyor?

Meryem Göktepe: Sendikalar, tarihsel olarak eşitlik ve hak mücadelesinin en önemli araçlarından biri olarak görülür. Ancak bu örgütlenmelerin kendi iç dinamiklerine bakıldığında, çoğu zaman erkek egemen ilişkilerin yeniden üretildiği alanlar olduğu da bir gerçeklik olarak karşımıza çıkar. Bu durum, sendika içinde kadın olmanın yalnızca bir kimlik meselesi değil; aynı zamanda belirli sınırlarla çevrili bir deneyim olduğunu gösterir. Bu sınırlar çoğu zaman iki düzlemde ortaya çıkar: gündelik ilişkiler ve karar alma mekanizmaları. Gündelik ilişkilerde kadınlar; sözlerinin kesilmesi, deneyimlerinin küçümsenmesi ya da “duygusal” olarak etiketlenmesi gibi görünmez ama etkili bariyerlerle karşılaşır. Bunun yanı sıra, bakım yükümlülükleri nedeniyle toplantı ve etkinliklere katılımda yaşanan zorluklar da kadınların sendikal alandaki varlığını sınırlayan önemli bir faktördür. Karar alma mekanizmalarında ise tablo daha nettir: yönetim kademelerinde erkeklerin ağırlığı, gayriresmi ilişkiler ağlarının dışlayıcı yapısı ve “asıl siyaset”in erkekler arasında kurulması, kadınların etkili pozisyonlara erişimini zorlaştırır. Dolayısıyla mesele yalnızca kadınların sendikaya katılımı değil, karar süreçlerinin nasıl işlediği ve kimler tarafından belirlendiğidir.

2. Sendika içinde kadın komisyonları / kadın meclisleri varsa ya da yoksa, bunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu yapılar sizce gerçekten sendikal politikayı dönüştürebiliyor mu, yoksa kadınların sözünü ayrı bir alana sıkıştıran bir işleve mi sahip oluyor? Kendi deneyimlerinizden de örnekler, anılar paylaşabilir misiniz?

Meryem Göktepe: Bu noktada kadın komisyonları ve kadın meclisleri önemli bir tartışma başlığı olarak öne çıkar. Bu yapılar, kadınların kendi deneyimlerinden yola çıkarak söz kurabildiği, dayanışma geliştirebildiği ve görünmeyen sorunları görünür kılabildiği alanlar yaratır. Özellikle şiddet, mobbing, bakım emeği gibi başlıkların sendikal gündeme taşınmasında bu yapıların önemli katkısı vardır. Ancak bu yapıların işlevi her zaman dönüştürücü olmayabilir. Eğer kadın komisyonları sendikanın ana karar mekanizmalarından kopuksa, yalnızca öneri sunan ama karar gücü olmayan bir pozisyonda kalıyorsa, bu durum kadınların sözünü ayrı bir alana sıkıştıran bir işleve dönüşebilir. Gerçek bir dönüşüm ise ancak bu yapıların sendikanın genel politikalarını belirleyen mekanizmalarla güçlü bir bağ kurmasıyla mümkündür.

3. 1 Mayıs genellikle sınıf mücadelesinin en görünür anı. Ancak kadın emeği çoğu zaman ya görünmez kalıyor ya da tali bir başlık olarak ele alınıyor. Sizce bugün 1 Mayıs hattında kadın emeğini ve toplumsal yeniden üretim alanını merkeze almak ne anlama geliyor? Sendikalar bu konuda nasıl bir dönüşüm yaşamalı?

Meryem Göktepe: Kadın emeğinin görünürlüğü meselesi, özellikle 1 Mayıs gibi sınıf mücadelesinin en görünür olduğu anlarda daha da kritik hale gelir. Kadın emeği çoğu zaman ya görünmez kılınmakta ya da tali bir başlık olarak ele alınmaktadır. Oysa bugün kadın emeğini merkeze almak, yalnızca kadın işçilerin varlığını hatırlatmak değil; ücretli emek ile ücretsiz bakım emeğini birlikte ele almak anlamına gelir. Ev içi emek, çocuk ve yaşlı bakımı gibi toplumsal yeniden üretim alanları, kapitalist üretim ilişkilerinin sürdürülebilirliği açısından hayati önemdedir. Bu nedenle kreş hakkı, bakım yükünün toplumsallaştırılması, güvencesiz ve esnek çalışma biçimlerine karşı mücadele gibi taleplerin sendikal mücadelenin merkezine yerleşmesi gerekir. 1 Mayıs kürsülerinde bu başlıkların tali değil kurucu bir yer edinmesi, sendikal hareketin dönüşümü açısından belirleyici olacaktır.

4. Kamu emekçileri alanında sendikal mücadele hem devletle hem de bürokratik yapılarla doğrudan ilişki içinde ilerliyor. Bu yapı içinde kadınların sendikal katılımı ve söz üretme kapasitesi nasıl şekilleniyor? Bürokratik hiyerarşi kadınların önünde özel bir engel oluşturuyor mu?

Meryem Göktepe: Kamu emekçileri alanında sendikal mücadele ise bu tartışmalara ek olarak bürokratik yapılarla doğrudan ilişki içinde şekillenir. Devlet hiyerarşisinin katılığı ve risklerin yüksekliği, kadınların sendikal katılımını ve söz üretme kapasitesini daha da sınırlayabilir. Bu alanda kadınlar, hem devlet bürokrasisinin hem de sendika içindeki erkek egemen yapıların yarattığı çift yönlü bir baskıyla karşı karşıya kalır. Bu durum, kadınların temsil pozisyonlarına daha az aday olmasına, daha temkinli davranmasına ve karar süreçlerinde daha az görünür olmasına yol açabilir. Ancak öte yandan eğitim ve sağlık gibi alanlarda kadın emeğinin yoğunluğu, önemli bir örgütlenme potansiyelini de beraberinde getirir. Asıl mesele, bu potansiyelin karar alma gücüne dönüşüp dönüşmediğidir.

Sonuç olarak, sendika içinde kadınların varlığı tek başına eşitliği garanti etmez. Esas olan, kadınların sendikal yapılar içinde nasıl bir konumda yer aldığı ve bu yapıların ne ölçüde dönüşebildiğidir. Kadınların katılımının ötesine geçen, karar alma süreçlerinde gerçek bir söz ve yetki sahibi olduğu bir sendikal yapı, yalnızca kadınlar için değil, bütün emek mücadelesi için daha güçlü ve dönüştürücü bir zemin yaratacaktır.

Bizim sendikamızda kadınlar yönetimlerde daha fazla yer aldıkça belediyelerde edindiğimiz sosyal haklarda kadın kazanımları daha görünür olmakta. Örneğin: regl izni, 8 Mart’ın kadınlar için izin olması, HPV virüs aşısı, doğum sonrası izinlere ek olarak 8 haftaya varan ücretli izin hakkı, mobbing maddesi gibi.

Editör: Telli Kayalar
Düzelti: Telli Kayalar
Tasarım ve Sosyal Medya: Melike Çınar, Sabâ Esin, Seda Bedestenci Yegâne, Sinem Yıldız
Seslendirme: Seda Bedestenci Yegâne, Şadan Genç