20 Binlerin Ayaklanması
23 Kasım 1909’da; çoğunluğu ergenlik çağında ve yirmilerinin başında genç kadınlardan oluşan yirmi binden fazla Yidiş1 dili konuşan göçmen, New York gömlek2 sanayisinde on bir haftalık bir genel grev başlattı.
İşçiler; ücretler, mesai saatleri, iş yeri güvenliği ve özellikle kadınların maruz kaldığı cinsel taciz gibi iş yerinde aşağılanma konusunda ortak şikâyette bulundular.
Genç grevciler; üreticilerden, polisten ve mahkemelerden muhalefetle karşılaştılar. Patronlar grevcileri taciz etsin diye kabadayılar tuttu, polisler düzmece saldırı suçlarıyla grevcileri tutukladı, mahkemeler onlara para cezası kesti ve onları ıslahevlerine mahkûm etti.
Kadın İşçi Sendikaları Birliği (Women’s Trade Union League) üyeleri grev gözcülerini gözlemledi ve bağış topladı. Forverts3, Birleşik Yahudi Esnaf Birliği, İşçi Çevresi (Arbeter-ring) ve Sosyalist Parti’nin hepsi destek verdi.
Kasıma kadar, Local 25’in4 hiç bağışı kalmamıştı ancak vazgeçmek yerine on beş üyeli yönetim komitesi (altısı kadın ve hepsi sosyalist olan) gömlek sanayiinde iş durdurmak için genel grev çağrısı yaptı.
22 Kasım 1909’da, binlerce genç kadın grev çağrısını görüşmek üzere bir salona doluştular. İki saat boyunca kadınlar, temkinli olmayı elden bırakmayın diyen konuşmacıları dinledi. İki saat boyunca, Amerikan işçi hareketinin öncü figürleri nutuk attı. Daha sonra Clara Lemlich Shavelson söz hakkı talep etti. Yidiş dilinde konuşarak kalabalığı heyecanlandırdı: “İşçi bir genç kadınım, dayanılmaz koşullara karşı grevde olanlardan biriyim… Hemen şimdi genel grev ilan edilmesi yönünde bir önerge sunuyorum.” Kalabalık, oybirliğiyle genel greve destek sözü verdi.
Sonraki sabah yaklaşık on beş bin gömlek işçisi sokaklara döküldü. Akşama kadar sayı yirmi binlere yükseldi. Bunun yüzde 90’ı Yahudi ve yüzde 70’i kadındı.
Clara Lemlich, altı kere kaburgasını kırdı ve toplamda on yedi defa tutuklandı. Yetersiz beslenen ve kötü giyinmiş grevciler bildiri dağıttılar, bağış topladılar, grev yardımlarını dağıttılar ve toplantılar düzenlediler.
Genel grev, 15 Şubat 1910’da sona erdi. Ayaklanma önemli kazanımlar elde etti. Pek çok fabrika; haftada 52 saat mesai, en az 4 ücretli izin, sendikaya bağlı olanlara karşı ayrımcılık yapmama, alet ve materyaller için ücret almama ve ücret pazarlığı sözü verdi.
Grevin sonuna kadar, New York’taki gömlek işçilerinin yüzde 85’i Uluslararası Kadın Giyim İşçileri Sendikası’na (ILGWU) katılmıştı. Yüz üyeyle grevi başlatan Local 25, şimdi on bin üyeye ulaşmış durumda.
Gömlek işçilerinden esinlenen altmış bin palto işçisi erkek, 1910 yazında Büyük İsyan’ı (Great Revolt) başlattı. Beş yıllık bir karışıklıktan sonra, “iğne ticareti” Amerika Birleşik Devletleri’ndeki en iyi örgütlenmiş ticaretlerden biri olarak ortaya çıktı.
Clara Lemlich (1886 – 1982)
Clara, 28 Mart 1886’da Ukrayna’nın Gorodok şehrinde Yahudi bir ailede dünyaya geldi. Clara, kitap parası toplamak için okuma yazma bilmeyen komşularının mektuplarını yazıyordu. Bir komşusu onu devrimci edebiyatla tanıştırdı ve Clara adanmış bir sosyalist oldu. Kişinev’de yaşanan bir pogromun ardından 1903’te ailesiyle birlikte ABD’ye göç etti.
Clara, New York’ta giyim sanayinde iş buldu. Uluslararası Kadın Giyim İşçileri Sendikası’na katıldı ve sendikanın Local 25 şubesinin yönetim kuruluna seçildi.
Yukarıda da belirtildiği üzere, bir grev toplantısını ateşledi. Onun heyecan verici konuşması aşağıda koyu harflerle belirtilmiştir. Konuşma talep ettikten sonra platforma çıkarıldı ve dedi ki:
“Tüm konuşmacıları dinledim ve konuşmaya daha fazla tahammülüm kalmadı. Ben işçi bir genç kadınım, dayanılmaz koşullara karşı greve gidenlerden biriyim. Genellemelerle konuşan konuşmacıları dinlemekten bıktım. Burada olma amacımız greve gidip gitmemeye karar vermek. Genel greve gitmemiz için önerge veriyorum.”
Kalabalık, genel grev oylaması yaptı. Gömlek ticaretindeki 32 bin işçinin yaklaşık 20 bini sonraki iki gün içinde greve gitti; 20 Binlerin Ayaklanması.
Clara, sesini kaybedene kadar mitinglerde konuştu ve polis tarafından dövüldükten sonra altı kırık kaburga ile grev gözcülüğüne döndü.
Grev, 10 Şubat 1910’a kadar sürdü ve neredeyse her mağazada sendika sözleşmeleri yapıldı.
Sanayinin kara listeye aldığı Clara, kendini kadınların oy hakkı kampanyasına adadı. Orta sınıf oy hakkı liderleriyle kavga etti ve Ücretlilerin Oy Hakkı Birliği’ni (Wage Earner’s Suffrage League) kurdu.
Clara, oy hakkı çalışmalarına Kadın İşçi Sendikaları Birliği için devam etti. 1914’te Joe Shavelson’la evlenen Clara’nın beş çocuğu vardı.
1926’da Komünist Parti’ye katıldı ve doğu yakasındaki ev kadınlarını örgütlemeye başladı.
Clara; boykotlar düzenleyen, tahliyeleri durduran, para toplayan ve grevciler için çocuk bakımını organize eden Birleşik İşçi Sınıfı Ev Kadınları Konseyi’ni (The United Council of Working Class Housewives) örgütledi.
1929’da Clara, New York’ta yaklaşık elli şubesi bulunan Birleşik İşçi Kadınlar Konseyi’ni (United Council of Working Class Women) kurdu. Konsey, 1935’te yüksek et fiyatlarını protesto etmek için kasap dükkânı boykotlarına öncülük etti ve gezici grev gözcüleriyle New York’taki 4.000’den fazla kasap dükkânını kapattı. Grev, Yahudi ve Afro-Amerikan topluluklara dayanıyordu. Konseyler, 1950’lerin başındaki antikomünist cadı avlarıyla yok edildi.
Clara daha sonra, nükleer silahları ve Vietnam Savaşı’nı protesto eden, tahliyeleri durduran ve Afrikalı-Amerikalı kadın hakları örgütü olan Sojourners for Truth5 ile ittifaklar kuran Emma Lazarus Yahudi Kadın Kulüpleri Federasyonu’nda (Emma Lazarus Federation of Jewish Women’s Clubs) aktif oldu.
Lemlich, Komünist Parti’nin değişmez bir üyesi olarak kaldı, Rosenberglerin6 yargılanmasını ve idamlarını kınadı. 1951’de Sovyetler Birliği’ne yaptığı bir gezi sonrasında pasaportu iptal edildi.
1960’larda çocuklarına yakın olmak için Kaliforniya’ya taşındı. Los Angeles’ta Yaşlılar için Yahudi Evi’ne (Jewish Home for the Aged) girdi ve yönetimi, Birleşik Tarım İşçileri’nin (United Farm Workers) üzüm ve marul boykotuna katılmaya ikna etti. 12 Temmuz 1982’de, 96 yaşında evinde öldü.
Bu yazı 19 Temmuz 2020 tarihinde The Left Berlin bülteninde yayımlanmıştır.
Yazar: Judy Cox
Erişim: https://theleftberlin.com/the-uprising-of-the-20000-and-clara-lemlich/
- Yidiş: Aşkenaz Yahudileri tarafından tarihsel süreçler doğrultusunda, İbranice ve Almancanın karışımından oluşmuş Yüksek-Almanca dil grubunda bulunan bir dildir. (ç.n.)
↩︎ - 1890’lardan 1910’lara kadar popüler olan, erkek gömleğinden esinlenilmiş, önden düğmeli, yakalı ve genellikle etek içine sokularak giyilen kadın bluzudur. İş yaşamındaki kadınlar için pratik, hazır giyim modasının öncüsü ve bağımsızlığın sembolü olmuştur. (ç.n.)
↩︎ - Forverts: İleri (Forward) anlamına gelir. Yahudi Amerikan okuyucularına hitap eden sosyalist günlük gazetedir. (ç.n.) ↩︎
- Local 25: Uluslararası Kadın Giyim İşçileri Sendikası’nın (International Ladies’ Garment Workers’ Union / ILGWU) en büyük şubesi.
↩︎ - Sojourners for Truth: Tam adı “Sojourners for Truth and Justice” olan örgüt 1951–1952 yılları arasında faaliyet göstermiş, Afrika kökenli Amerikalı kadınlar tarafından kurulmuştur. Özellikle ırkçılık, cinsiyetçilik ve sınıf eşitsizliğine karşı mücadele eden ve siyah kadınların deneyimini merkeze alan erken dönem bir siyah feminist harekettir. (ç.n.) ↩︎
- Rosenbergler: Ethel Greenglass Rosenberg ve Julius Rosenberg, Amerika Birleşik Devletleri Komünist Partisi (CPUSA) üyesiydiler. Sovyetler Birliği adına casusluk yapmakla ve atom bombasıyla ilgili bilgileri Ruslara vermekle suçlanıp yargılandılar, suçlu bulundular ve idam edildiler.
↩︎
Çeviri: Telli Kayalar
Düzelti: Sabâ Esin
Tasarım ve Sosyal Medya: Melike Çınar, Sabâ Esin, Seda Bedestenci Yegâne, Sinem Yıldız
Seslendirme: Seher Yıldırım
